İstanbul Ticaret Borsası Tarihi


İstanbul Ticaret Borsası’nın kuruluşu, ilk olarak 1880 yılında gündeme geldi. Ne var ki çeşitli nedenlerle bu kuruluş uzun süre gerçekleşmedi. O tarihte İstanbul’da ticaret borsası kurma görevi Dersaadet Ticaret ve Sanayi Odası’na verilmişti, bunun için gerekli yasal dayanak da 1886 tarihli Umum Borsalar Nizamnamesi’yle sağlanmıştı. Borsa’nın kurulmasının gecikmesi, çoğunlukla o dönem İstanbul’un iaşesini sağlayan zengin tüccarların kendi işlerine çomak sokacak bir kurum istememesine bağlanır. İstanbul Ticaret Borsası, bu gelişmeler ve daha sonra araya giren savaşlar sebebiyle Osmanlı döneminde açılamadı. Cumhuriyet devrinde ise Denizli mebuslarının önerisi üzerine konu tekrar gündeme geldi ve 19 Ekim 1924 tarihinde İstanbul Ticaret ve Zahire Borsası adıyla resmen kuruldu.

Borsa, 6 Aralık 1924-25 Ocak 1925 tarihleri arasında çalışmalarını Dersaadet Ticaret ve Sanayi Odası binasında sürdürdü. Daha sonra Karaköy semtinde bulunan Mahmudiye Han’a taşındı. Resmi açılışını da bu binada, 21 Şubat 1925 tarihinde yaptı. Açılış sonrası, Borsa kalıcı mekân arayışına girdi ve 24 Mayıs 1925 tarihli Bakanlar Kurulu kararıyla Eminönü’ndeki Hamidiye Medresesi’ni kiraladı. Hamidiye Medresesi’nin mülkiyeti, 95 bin lira karşılığında, Borsa binası olarak kullanılmak üzere Dersaadet Ticaret ve Sanayi Odası’na verildi. 1950 yılında borsalara gayrimenkul edinme yetkisinin verilmesiyle bu bina 11 Ağustos 1950 tarihinde İstanbul Ticaret Borsası’nın mülkiyetine geçti.

İstanbul’da gıda ve tekstil hammaddelerini tahlil edebilecek modern bir laboratuvar bulunmaması nedeniyle bu ihtiyacı karşılamak üzere 1925 yılında Borsa bünyesinde bir laboratuvar kuruldu. Borsa laboratuvarında kimyevi tahliller, hububat, bakliyat, yağlı tohumlar ve un analizleri, yapağı ve pamuk analizleri ve yabancı madde analizleri yapılıyordu.

İstanbul Ticaret ve Zahire Borsası’nın faaliyete geçmesiyle birlikte piyasadaki zahire ve hububat fiyatları sağlıklı bir şekilde belirlenmeye başlandı. İstanbul Belediyesinin geçmişte ticaret ve sanayi odası kanalıyla piyasa tüccarlarından aldığı bilgilerle narh tespiti yapması piyasada çeşitli spekülasyonlara yol açıyor ve güvenilir bulunmuyordu. Borsa kurulduktan sonra narh tespitinin borsadan alınan güvenilir ve gerçek verilerle yapılmasıyla esnaf ve tüketicilerin mağduriyeti giderilmiş oldu.

Ticaret Borsası’nın laboratuvarı ile birlikte faaliyete geçmesinden sonra zahire ve un fiyatları günlük olarak borsada ilan edilmeye başlandı. Ayrıca yayımlanan fiyat bültenleri tüm Türkiye ve yurtdışına gönderiliyor, bültenlerde bulunan istihbarat raporları ile üreticiler ve ticaret erbabı Türkiye ve dünya piyasasındaki değişikliklerden haberdar ediliyordu. Bu bilgiler günlük olarak radyolardan da duyuruluyordu.

İstanbul Ticaret Borsası haricinde İstanbul’da yine Borsanın gayretleriyle kurulmuş olan İstanbul Hayvan Borsası da hizmet vermekteydi. Kasaplık hayvan alışverişini tanzim etmek üzere Karaağaç’ta 13 Şubat 1929 tarihinde kurulmuş olan İstanbul Hayvan Borsası, 1943 yılında yürürlüğe giren 4355 sayılı Odalar ve Borsalar Kanunu’yla 1943 Ekim ayından itibaren İstanbul Ticaret Borsası’na devredildi.

1954 yılına kadar çalışmalarını Karaağaç’ta sürdüren Canlı Hayvan Borsası, bu tarihten sonra Sütlüce’de inşa edilen tesislerinde hizmet vermeye başladı.

1988 yılında ise Haliç temizleme ve imar projesi başlayınca buradaki İstanbul Büyükşehir Belediye Mezbahası’nın Tuzla / Aydınlıköy’e taşınmasına karar verildi. İstanbul Ticaret Borsası Canlı Hayvan Et Borsası tesisleri, 26 Ocak 1989 tarihinde Tuzla Aydınlıköy’e taşındı.

İstanbul Ticaret Borsası 1926 yılından bu yana Eminönü’nde bulunan Hamidiye Medresesi’nde hizmet vermeyi sürdürmektedir. Borsa Merkez binası, 2671 m² alan üzerinde 256 m² satış salonu ve etrafında 10 tanesi Borsa Ajanlarına tahsis edilmiş ofis, toplantı salonları ve laboratuvardan oluşmaktadır.

İstanbul Ticaret Borsası Canlı Hayvan Borsası tesisleri, 132 dönüm arazi üzerinde 25.680 m² kapalı alanda hizmet vermektedir. Tesis 15.000 adet küçükbaş, 1.500 adet büyükbaş hayvan kapasitesine sahiptir. İstanbul Ticaret Borsası Canlı Hayvan Borsası, Türkiye ve Avrupa'nın en modern ve en büyük hayvan pazarı özelliğini taşımaktadır.

1925 yılında üye sayısı 150 olan İstanbul Ticaret Borsası, bugün 10 bini aşkın üyeye hizmet vermektedir. İstanbul Ticaret Borsasında hububat ve mamulleri, yağlı tohumlar, zeytin zeytinyağı ve prina yağı, margarin ve sabun, peynir, patates ve kuru soğan, yumurta, kuru yemiş ve kuru meyve, orman mahsulleri, canlı hayvan, et ve et mamulleri ile deri olmak üzere toplam 148 ürünün tescil işlemleri yapılmaktadır. Canlı Hayvan satış salonunda haftanın üç günü salon satışı gerçekleştirilmektedir.

İstanbul Ticaret Borsası, Türkiye’nin üye sayısı ve işlem hacmi açısından en büyük borsasıdır.